Cmentarz na Pęksowym Brzyzku

Grób Tytusa Chałubińskiego znajduje się na cmentarzu starym w Zakopanem, koło starego kościoła przy ul. Kościeliskiej. Część gruntu, na którym znajduje się obecnie ten cmentarz, nazywała się Pęksów Brzyzek. Jego właściciel, Jan Pęksa, w 1848 podarował go na cmentarz, który dlatego jest zwany Pęksowym Brzyzkiem. Był to pierwszy cmentarz w Zakopanem (poprzednio chowano zmarłych w Chochołowie). Cmentarz ten potem powiększono o sąsiednie parcele, a w czasie II wojny świat. odcięto jego wschodnią część z powodu budowanej drogi.
Po powstaniu w Zakopanem nowego cmentarza (w 1908), na starym grzebano tylko tych, którzy mieli tam już groby rodzinne, a w latach międzywoj. wytworzył się ponadto zwyczaj chowania tam również ludzi zasłużonych dla Podhala lub Tatr. W 1931 cmentarz ten został decyzją urzędu woj. w Krakowie uznany za zabytek. Po II wojnie świat. zaczęto ów cmentarz nazywać Cmentarzem Zasłużonych, choć bynajmniej nie sami zasłużeni tam się dostali. W niejednym przypadku przenoszono tu też prochy zmarłych z innych cmentarzy (np. Władysława Orkana, Mariana Raciborskiego, Kazimierza Tetmajera). Chowanie zmarłych na starym cmentarzu wymaga obecnie w każdym przypadku zgody konserwatora wojewódzkiego.
Obecnie na starym cmentarzu na ok. 250 grobów jakieś sto to groby osób mniej lub bardziej znanych w dziejach Podhala i Tatr. Z dawniejszych są tu pochowani m.in.: ks. Józef Stolarczyk, Sabała, Maria i Bronisław Dembowscy, Stanisław Witkiewicz, Kazimierz Tetmajer, przewodnik Maciej Sieczka i Jędrzej Wala starszy, a z nowszych: Władysław Orkan, Pawlikowscy, Sokołowscy, przewodnik Jędrzej Marusarz, Stanisław Gąsienica-Byrcyn i Józef Krzeptowski, także Kornel Makuszyński, Antoni Kenar, Juliusz Zborowski i wielu innych.

Janusz Zdebski: Stary cmentarz w Zakopanem, przewodnik biograficzny. Wa., Kr. 1986 (wyd. 2).

Płyta grobu
Płyta grobu
Grobowiec
Grobowiec